Category: research/docu

the P2P Food Lab project

The project develops a Collective Awareness Platform for peer-to-peer urban food systems, called P2P Food Lab. The platform supports urban gardening, collective decision making, citizen science, and knowledge creation for all aspects of urban food.
A P2P Food Lab integrates open greenhouses, sensors, DIY processing boards, telecommunication networks, pattern recognition, statistical analysis, phone apps, wikis, and visualization tools. The platform uses social media for the bottom-up organization of cooperative activities and the gathering of knowledge. The project develops viable economic models and paradigms for governance based on participatory democracy and self-organization and incorporates them in the platform for the community planning and food distribution.

The project networks cases in Barcelona, Brussels and Paris and studies the social innovation triggered by P2P Food Labs in new or existing urban food communities. All communities consider the full cycle of urban food systems (from production to waste). The project tests whether P2P Food Labs improve the quality of food production, lead to greater sociality, and provide adequate data for citizen science. Artistic methods are used to create a space for the needed disruptive action and to produce effective representations of the results.

The Urban ArtFarm community participates in the P2P Food Lab project :
valldaura permaculture project

more info:

the BEE monitoring project

Since 2009, Okno is researching the co-evolution between city honeybees and urban ecosystems in its OpenGreens and Bee Monitoring programs. Bee colonies are now threatened in all industrialized nations. Given that the survival of bees is crucial for human sustainability, there is a great urgency to improve by all means the ways in which colonies could thrive.
The research program surveys in an artistic way the multiple fields of interaction between honeybees and the (urban) ecosystem. It is remarkable to see how a bee population functions and evolves very much in accordance to the human activities we are developing around them: gardening and (urban) agriculture. The production of honey is different related to the flowers we grow, the plants we like, the garbage or pollution we produce. Bees are very responsive to the different biotopes that we share. Though we seem to have rather few insight into what constitutes the diversity of our surrounding living place, and that’s something we want to research on a deeper level. As bio-markers, bees can give us valuable information about living conditions in our continuous productive urban landscapes.

To monitor the bees in a non-intrusive way we are building Intelligent Beehives. These are hives that are augmented with sensors and sensory processing algorithms that analyse the quality of pollen and propolis as well as the behavior of the bees in order to monitor the state of the ecology in the surrounding areas. In a first research phase, the people’s hive of Abbé Warré was adapted to the grid of the Open Structures project. The new Warré-hives are a collaboration between OKNO Brussels, Fab Lab Barcelona and Sony Computer Science Lab in Paris. The Intelligent Warré Beehives are distributed in a European network, the data are available online and the creation of local biological Corridors can be consulted in realtime.

Okno Brussels, media – art – ecology : and
Fab Lab Barcelona :
Sony Computer Science Lab Paris :

more info on

research in La Molina

La Molina, a nice ski resort in the Spanish Pyrenees, is a great place to join workmeetings and sports.
We brainstormed on the P2P Food Lab and the Intelligent Beehive projects, enjoyed homecooked local food specialities and tried out sledging and langlauf.

We discussed a few possibilities to design a complex system for measuring the temperature in a beehive while following the bee-nucleus in winter:

first hand diagram for thermistor temperature measurement

la Molina, the Catalan Pyrenees

Grote Aardappelruil – statement Vrijwillige Verschijners

Wij zijn Europese burgers van alle windstreken, beroepen, leeftijd en geslacht, en hebben deelgenomen aan de “grote aardappelruil” op 29 mei 2011 in Wetteren. Sommigen waren effectief aanwezig, anderen hebben elders informatie verspreid over deze openlijke en geweldloze actie of gingen akkoord met deze actie.
Met zijn allen wilden we duidelijk maken dat we geen genetisch gemanipuleerde aardappelen nodig hebben; er zijn immers al gezonde en goedkope aardappelvariëteiten beschikbaar die bestand zijn tegen de aardappelziekte.
Met onze actie wilden wij de politiek aanklagen, die ongewenste genetisch gemanipuleerde organismen uit het laboratorium – waarvan de gezondheids- en milieueffecten onvoldoende getest zijn – op de borden en de velden wil toelaten. We verzetten ons ook tegen de steeds verdergaande privatisering en monopolisering van de voedselproductie, waarbij gewassen gepatenteerd
kunnen worden en de markt wordt bepaald door slechts enkele grote spelers.


Wij betreuren dat wetenschappelijk onderzoek onvoldoende gefinancierd wordt uit publieke middelen, en klagen aan dat wetenschappelijke instellingen daardoor afhankelijk worden van multinationale ondernemingen wiens bestaan draait om het maken van winst, ongeacht de volksgezondheid, de socio-economische gevolgen of het leefmilieu.
Of we nu in Wetteren aanwezig waren of niet, allemaal dragen we mee de verantwoordelijkheid voor deze actie, in de overtuiging dat de wereld geen behoefte heeft aan een streven naar alsmaar grotere productiviteit en de winst van enkelen, wel aan onderzoek dat gericht is op het welzijn van iedereen.
Daarom vragen wij vandaag om samen berecht te worden met de 11 personen die opgeroepen werden om voor de rechtbank te verschijnen op 15 januari 2013. Daarom zullen ook wij aanwezig zijn voor de rechtbank van Dendermonde, hoopvol dat het hof ons recht om mede te verschijnen zal erkennen!

4 januari 2013
De Vrijwillige Verschijners

the urban artfarm : politics of change

Today we no longer have the right to pretend that we command a unique position
from which we can view the truth about the world.
We must learn not to judge different areas of knowledge, culture, or art,
but to combine them and to establish new ways of coexistence with those
who enable us to meet the unique demands of our time.
Ilya Prigogine & Isabelle Stengers, Man’s New Dialogue With Nature,1979

Urban ArtFarm: growing food for the hungry city
The Urban ArtFarm is an experimental station for Urban Agriculture. It researches and analyses the pro and contra’s of growing food in the city on rooftops of bigger buildings, with the help of green DIY technology. How does a rooftop ecosystem deal with energy, water, soil and green technology? What does the project represent financially? How do plants and animals (city honeybees) interact with this artificial ecosystem?
UF-[O] is an open air laboratory that interacts with the city. The [Original] station is built on connected rooftops in the historical center of Brussels, [Replicas] of this model can be started on any other rooftop that is suitable for the purpose. The groundlevel location of UF/O is the place on the Brussels’map where a network of medieval market places and monasteries intermingle. The UF/O farm, set on the 6th floorlevel of this place, on the roof of a parking lot, is a place where artists and urban gardeners can develop new strategies for sustainable living in the city. An artistic approach, green DIY technology and a permaculture philosophy should present new opportunities to the (city)people to connect to food, food security and sustainability.
More and more people are living in the cities. We have to search for new modes of sustainable living, new ways of food production. Re-examine the link between the city as consumer and the countryside as provider. In this context, we are researching how to make a network of intensively cultivated city rooftopgardens where we can grow our own food for the neighbourhood.
Besides the food-function, the Urban ArtFarm is set up as our open-air laboratorium. In this project, we want to blend the natural and the digital in one and the same nature. We study and document how to set up a middle sized rooftopgarden (± 700 m2), all with recycled materials.
Artists occupy the public space and develop activities with a specific ecological focus: hack the top level of city and give it another destination. Connect different rooftops in a network of OpenGreens with city honeybees as connectors and bio-indicators.
The UF/O project blends nature and technology. By digital means it explores how the growth, blossoming and decay of plants occur while they are submitted to different abiotic elements as wind, rain, sun, etc.
Can we learn something from the data resulting from the monitorings? Is our environment programmable? Does the fusion of natural and artificial matter produce new organisms, new environments, new natures? Elements of the garden, plants as well as technology, become nodes in wireless networks. This happens both on rooftop level as on city level.
The connections between people, plants, sensornetworks and utilities of the rooftopgardens are mapped for further study. We research the collected data in the context of the 3 ecologies (Guattari, 1969) : ecological, social and political.

UF/0 : stadslandbouw als artistiek project
De Urban ArtFarm (UF/0) is een onderzoeksstation voor stadslandbouw. Het is een openlucht laboratorium van 750m2 dat gebouwd is bovenop platte daken van grote gebouwen. Hier onderzoeken we de interactie met de stad op verschillende niveaux: sociaal, politiek, economisch en ecologisch, en dit alles vanuit een artistieke invalshoek.
Hoe gaat een artificieel opgezet ecosysteem om met natuurlijke resources als energie, water, grond en hoe wordt groene technologie hierbij betrokken? Het project test de pro en contra’s, de voordelen, problemen en knelpunten om voedsel te verbouwen in de stad, en maakt de resultaten publiek via artistieke interventies.
De locatie van UF/0 kent een rijk verleden: tijdens de middeleeuwen was de plaats een belangrijk knooppunt in een netwerk van kloosters, kruidentuinen, boomgaarden en stadsmarkten. Voor het UF/O-project hebben we echter de begane grond verlaten en hebben we ons openluchtlaboratorium ingericht op een knooppunt van aaneengrenzende daken. Hier ontwikkelen kunstenaars, DIY-wetenschappers en stadstuiniers nieuwe strategieën voor duurzaam leven in de steden van vandaag en morgen. Een creatieve benadering, groene technologie en een filosofie die haar oorsprong vindt in de permacultuur liggen aan de basis van dit project. Het netwerk van daken wordt omgevormd tot OpenGreens. Artistieke interventies maken onverwachte verbindingen tussen de stad en haar bewoners en creeëren nieuwe invalshoeken met betrekking tot voedselzekerheid en duurzaamheid.
Meer en meer mensen leven in de steden. Daarom moeten we zoeken naar nieuwe vormen van duurzaam leven, maar ook naar nieuwe manieren van voedselproductie. Het verband tussen de stad als consument en het platteland als leverancier moet herbekeken worden, uitgaande van een creatieve samenwerking. In dit kader onderzoeken we hoe we een stadsnetwerk kunnen opzetten van intensief gecultiveerde rooftopgardens, waar we ons eigen voedsel verbouwen voor de buurt.
Maar de UF/0 is meer dan enkel voedsel. De UF/0 is opgezet in een artificiële omgeving, met gerecycleerde materialen, biologisch zaaigoed en respect voor de natuurlijke bronnen als water en energie. Tiijdens de duur van dit project willen we deze processen monitoren, archiveren en beschrijven. De 4 seizoenen worden gelinkt aan data en timelines, er wordt gewerkt met DIY meetapparatuur, de dagen worden beschreven in klank en beeld. Het natuurlijke en het digitale gaan deel uitmaken van 1 geheel.
Kunstenaars bezetten en connecteren de daken en ontwikkelen activiteiten met een specifieke ecologische focus. Ze hacken het hoogste niveau van de stad en geven het een andere bestemming. De verschillende daken vergroeien tot een netwerk van OpenGreens.
Deze OpenGreens schakelen aaneen tot bio-corridors. Ze worden druk bezocht door stadsbijen die tevens ageren als bio-indicatoren. Met digitale en analoge middelen onderzoekt het UF/0 laboratorium de cycli van groei, bloei en afsterven van planten en honingbijen in dit specifieke ecosysteem, terwijl deze zijn blootgesteld aan de tijd en aan elementen als wind, regen en zon. Biotische en abiotische elementen worden knooppunten in onze groene observatie- netwerken.
Wat kunnen we leren uit de resultaten van deze observaties? Is onze omgeving programmeerbaar? Kan de fusie van natuur en techniek leiden tot nieuwe omgevingen, nieuwe materialen, nieuwe oplossingen? Kan dit onderzoek bijdragen tot het ontwikkelen van duurzame steden?

een kunstproject op een dak in de stad
De daktuin in het midden van het stadscentrum is het resultaat van een mix van disciplines: een kunstinstallatie, landschapsarchitectuur, poëtica, stadslandbouw, tegencultuur, transitie en duurzaamheid. Deze zijn de basisconcepten voor een nieuwe benadering van een ongewone plaats en van de mogelijkheden die deze lege ruimte in zich draagt.
De experimentele tuin op het dak van de parkeergarage etaleert een complexe esthetische en formele gevoeligheid die in harmonie is met zijn omgeving.
Het project wordt gedocumenteerd en beschreven in termen van zijn compositorische modaliteiten, maar ook de technische realisatie, de biotische en abiotische factoren en het proces van transitie komen aan bod.
Het boek beschrijft de creatie van een nieuwe en totaal andere ruimte voor deze ongebruikte plaats; de transformatie van leeg dak naar openlucht laboratorium symboliseert een nieuwe aanpak die bijdraagt tot het onderzoek naar duurzame steden en het creëren van biocorridors in het stedelijk landschap.
Dit stukje kunstmatig gecreëerde natuur, opgebouwd door een collectief van kunstenaars, denkers en doeners, transformeert de ongebruikte dakruimte tot een locatie die een intensieve dialoog uitlokt met de gebruikers.
De subtiele aanpak van de kunstenaars formuleert een ecologisch bewustzijn dat focust op het geheel van nieuwe mogelijkheden. De experimentele tuin is een installatie die laat zien hoe kunst een broedplaats kan zijn voor andere invullingen van de stedelijke ruimte. Een ecologische visie waarin kunst en (landschaps)architectuur hun mogelijkheden combineren.
Deze installatie maakt het onzichtbare zichtbaar: dit is de missie van kunst en tegelijkertijd de rol van de architectuur. De vraag wat natuurlijk en wat kunstmatig is verliest haar absolute betekenis.
In de loop van het proces maken de kunstenaars de verborgen schoonheid en kwaliteiten van deze plek zichtbaar. De essentie ligt niet meer in de vormen en gebruikte materialen, maar in de kracht en de intensiteit die van deze plek uitgaat.
De natuur leert ons hoe we op een kunstmatige plaats dezelfde ruimtelijke sensaties kunnen reproduceren als degene die uitgaan van een natuurlijk landschap.

urban artfarm, rooftop Brussels citycenter

een plaats om te ontdekken
Het UF/O – dak is de ruimtelijke vertaling van een concept, een levende sculptuur.
Het realisatieproces onthult in poëtische beelden de relatie van de locatie in het verleden tot zijn plaats in het hedendaagse stadsbeeld. De open taal is in lijn met de trage, natuurlijke evolutie van de daktuin.
Het project formuleert een radicale kritiek op de urbanisatie van de jaren ’70, de beton explosie tijdens het olietijdperk en de realisatie van tal van parkings in het stadscentrum die afbraak van woonhuizen en roofingwoestenijen tot gevolg had.
De UF/O en de ‘Tuin van Eten’ willen de tegencultuur een hart onder de riem steken, en staan volledig achter het toeëigenen van ongebruikte publieke ruimtes en de guerilla-gardening. We moeten toe naar een herdefiniëring van de publieke ruimte, met inbegrip van een herdefiniëren van instrumenten die nodig zijn om deze ruimte in te richten.
We moeten de openbare ruimte opnieuw analyseren, en ze op een nieuwe manier gaan waarnemen, opmeten en in perspectief zetten tot de stedelijke structuur.
Van verlaten en marginale zones die opnieuw worden ingenomen door de natuur kan een verleiding uitgaan die zijn kracht kan overzetten op de rest van de stad, het ontstaan van een osmotische relatie met de omgeving.
Het werk van de kunstenaars is gelimiteerd tot het conceptuele en artistieke gebruik van de ruimte. Daarom is het belangrijk dat toeëigening en verandering van bestemming gedocumenteerd worden, het proces moet beschreven worden. Hiervoor wordt een specifieke visuele taal ontwikkeld die aanleunt bij urbanisatie en (landschaps)architectuur.
Dit transdiciplinair onderzoek documenteert dus gedetailleerd het creatie- en groeiproces, waarbij ook reflectiemomenten een belangrijke plaats toegewezen krijgen.
De kritische analyse van dit experiment vloeit voort uit de noodzaak om de stedelijke structuur en publieke ruimte anders te benaderen. Met nieuwe onderzoeksinstrumenten, nieuwe talen, waarbinnen de participatie van de burgers een belangrijke plaats krijgt toebedeeld.
Een nieuw kijk op ‘urban voids’ die reeds lang over het hoofd werden gezien, en deze letterlijk ‘bezetten met andere betekenissen’.

more info on:

Thymus vulgaris, monografie

Als imker is de reden voor mijn interesse voor Tijm tweeledig. Enerzijds ben ik aangetrokken door (warme) mediterrane kruiden en hun medicinale werkingen, anderzijds is Tijm via de inhoudsstof Thymol één van de belangrijkste leveranciers ter bestrijding van de varroamijt – de belager bij uitstek van de (gezondheid van de) honingbij.
Tijm geurt prettig en aromatisch. De botanische naam van Tijm, Thymus, verwijst daar ook naar: die is herleidbaar tot het Griekse woord ‘thymon’ dat ‘geur’ betekent of ‘geur geproduceerd door verbranding’. Dat laatste voert terug naar oeroude rituelen om de plant te gebruiken in reukoffers.
Ook bij het balsemen speelde Tijm vroeger een rol. Bij de oude Egyptenaren was hij naast Lavendel, Rozemarijn, Marjolein, Citroenmelisse, Hysop en Basilicum een van de zeven ‘balsemkruiden’.

Thymus vulgaris of Thymus serpyllum ?

Thymus vulgaris Thymus serpyllum
Thymus vulgaris (echte tijm) en Thymus serpillum (wilde tijm)

In ons land komen in het wild enkele soorten voor, met name de Grote wilde tijm (Thymus pulegioides) en de Wilde tijm (Thymus serpyllum). Hun medicinale toepassing is op details verschillend. Deze verschillende Tijmsoorten zijn echter moeilijk van elkaar te onderscheiden. Dit komt door de grote vormenrijkdom van zowel de wilde als gekweekte vormen. De Wilde Tijm (Thymus serpyllum), in het Engels de ‘mother-of-thyme’, kent het grootste verspreidingsgebied. Hoewel wij Tijmplanten vooral associëren met zuidelijke streken, komt deze soort ook in het noorden voor, tot in de arctische gebieden en het hooggebergte. Verschillen in klimaat kunnen de gestalte, grootte en bloemkleur van de plant beïnvloeden. Dit geldt ook voor de geur die kan gaan lijken op die van Citroenmelisse of Wilde Marjolein. Waarschijnlijk is dit de reden dat in de oudheid het woord ‘thymus’ niet specifiek voor Tijm werd gebruikt, maar meer in het algemeen voor geurende kruiden.
Het achtervoegsel van de botanische naam van de Wilde Tijm, ‘serpyllum’, betekent zowel ‘kruipen’, ‘reptiel’ als ‘slang’. Ongetwijfeld is dit een verwijzing naar de groeiwijze die terugkomt in de volksnaam: ‘kruiptijm’. Ook deze soort kan na jaren een struikje vormen met binnenin kale takken en aan de buitenkant stengeltoppen met kleine, elliptische, soms bijna lijnvormige blaadjes.
De Wilde Tijm is licht aromatisch. De bloemen, met bijna gelijke kroonslippen, zijn niet groter dan een halve centimeter en hebben een kleur die ligt tussen paars en lila. Voor de liefhebbers van details biedt deze Tijmsoort nog meer: aan de onderkant van het blad zit, met het blote oog net zichtbaar, één enkele nerf. En wie met een loep nog nauwkeuriger wil kijken, treft aan de bladvoet kleine haartjes aan, de zogenaamde ‘wimpers’.

botanische determinatie
Kenmerkend voor alle lipbloemigen is, zoals de naam al zegt, de vorm van de bloem. De kelk- en kroonbladeren van Tijm (vier of vijf in aantal) zijn vergroeid en vormen een aaneengesloten kokertje dat in lippen is verdeeld. Meestal is de bovenlip tweedelig en de onderlip driedelig. De bloemen hebben een grote aantrekkingskracht op insecten. Tijdens de bloei vliegen bijen, hommels en vlinders af en aan, op zoek naar de nectar binnenin. De honing die de bijen uuit de Tijmbloemen bereiden heeft een exquise, aromatische smaak. De oude Grieken en Romeinen beschouwden deze honing als de fijnste van alle soorten. Ook de zaden van Tijm, kleine bruine nootjes, trekken insecten aan. Het zijn mieren die deze uit de bloem halen en zo bijdragen aan de verspreiding.
Tijm is een ware zonaanbidder. De kans om hem aan te treffen is het grootst op open, onbeschut terrein. Juist daar ontwikkelt zijn aromatische geur zich het best. Vaak groeit hij kruipend of half opgericht. Om die reden doet hij het goed als bedekker van rots- en steenpartijen. Aan de bodem stellen de wilde Tijmsoorten niet veel eisen. Ze gedijen op voedselarme, droge of goed gedraineerde bodems. Te veel zuur werkt belemmerend op de groei: kalk toevoegen is dan de oplossing.

De echte tijm, Thymus vulgaris, is de best gekende van de medicinale tijmsoorten. Hij vormt kleine struikjes die meestal nauwelijks hoger zijn dan 20 tot 30 cm, en iets breder. Echte Tijm heeft houtige, kronkelige stengels met rechtop zittende zijtakjes. Hij heeft – zoals alle tijmsoorten – kleine, zittende, smalle blaadjes van hooguit enkele mm lang. De blaadjes zijn langs de rand naar achter opgerold. De witte tot bleekpurperen lipbloemetjes staan in bijschermen in de oksels van de blaadjes. Het vruchtje is een bruine, vierdelige, kale splitvrucht. Deze tijmsoort wordt medicinaal het meest gebruikt.
De wilde of ‘kruiptijm’, Thymus serpyllum, heeft, zoals de volksnaam en de botanische naam al zeggen, een kruipende habitus. Het is een veelvormige soort, wat inhoudt dat, naargelang van van standplaats en klimaat het ‘fenotype’ van de plant er anders uit kan zien.
Voor de meest aromatische Tijmsoort moeten we afreizen naar zuidelijke, mediterrane streken, zoals Zuid-Frankrijk, Spanje, Portugal en Italië. Daar groeit de ‘echte’ Tijm, de Thymus vulgaris. Vaak tref je hem aan op droge hellingen (tot een hoogte van 1500 meter) en bij voorkeur in het volle zonlicht. Ook deze soort kan tientallen jaar oud worden. Hij kruipt niet, maar groeit opgaand en kan daarbij een hoogte van twintig tot dertig centimeter bereiken. De blaadjes hebben twee opvallende eigenschappen die een wapen vormen tegen uitdroging: aan de onderzijde zijn ze viltig behaard en aan de rand omgekruld.

Etherische olie (thymol, carvacrol, linalol, alfa-terpineol)
Vitaminen C, beta caroteen
Mineralen o.a. Ca en F

De inhoudsstoffen van Tijm die ons in het kader van ons tweeledig onderzoek
1. aandoeningen van keel- en luchtwegen
2. varroa bestrijding bij de honingbij
meest interesseren, zijn de bestanddelen thymol en carvacrol in de etherische olieën.

antiseptisch-antibiotisch / ontsmettend-infectiewerend ⇒ thymol en carvacrol
bactericide, antiviraal, fungistatisch / schimmel en gistwerend ⇒ saponinen
bronchospasmolytisch / antitussief (ontkrampend op de luchtwegen) ⇒ flavonoïden
expectorans, secretolytisch / oplossen van slijm ⇒ saponinen
aperitivum, digestivum, cholerisch en carminatief ⇒ bitterstoffen
immunostimulans / weerstandverhogend
astringerend ⇒ looistoffen

welke delen van de plant gebruiken
scan van Thymus serpyllum, gedroogd juni 2011 – Thymus vulgaris, semen – folium Thymi: culinair gebruik

Voor bereidingen gebruikt men het hele bloeiende kruid (Herba Thymii), geoogst in juni of juli. De (gedroogde) blaadjes (Folium Thymii) worden culinair gebruikt.
Voor medicinale doeleinden kan men een tinctuur van het kruid maken, maar ook in infuus kan het kruid goed verwerkt worden. Het kruid wordt verder veel toegepast in hoestdranken en siropen. Er wordt ook etherische olie (Oleum Thymii) gedistilleerd uit de bloeiende toppen. De geur en smaak zijn sterk aromatisch en scherp, en de chemische samenstelling hangt af van de variëteit en de vindplaats van de plant.
Tijmolie wordt gedeeltelijk langs de longen geëlimineerd. Van de etherische olie van Tijm bestaan er 6 chemotypes. Ik beperkt mij tot opsomming van de voornaamste types. Rode Tijmolie bevat vooral fenolen als thymol en carvacrol. Het chemotype thymol (tot 70% thymol) is pijnverdovend, anti-oxidant, sterk antibacteriëel en antiseptisch (longen, luchtwegen), hoeststillend, zuiverend, slijmoplossend, fungicide, antiparasitair, menstruatiebevorderend, immuun- en circulatiestimulerend en algemeen tonicum.
Het chemotype carvacrol (tot 85% carvacrol) is sterk antiseptisch maar kan de huid irriteren. Het chemotype linalol (citroentijm, tot 95% linalol) is antibacteriëel en krampwerend, fungicide, anti-viraal, tonicum en immuunstimulerend. Dit chemotype bevat minder fenolen en wordt vooral gebruikt bij kinderen en ouderen voor zijn bronchospasmolytische eigenschappen (flavonoïden, maar ook thymol en carvacrol), digestieve en carminatieve (bitterstoffen) werking, en zijn tonifiUerend effect op de zenuwen.

Zowel thymol als carvacrol (de 2 belangrijkste bestanddelen van de EO) zijn fenolen of aromatische hydroxyverbindingen die verdund sterk antiseptisch werken maar die geconcentreerd een irriterende werking hebben op de huid. Men dient dus voorzichtig met de etherische oliën van Tijm om te gaan.

Voornaamste orale toepassingen:
* Aandoeningen van keel- en luchtwegen. Verkoudheden, keelpijn, sinusitis, bronchitis, prikkelhoest, laryngitis, maar ook bij astmatische problemen, kinkhoest … Een deel van de werking heeft te maken met het bactericide effect, maar ook het ontspannende effect op de spiertjes van de luchtwegen en het slijmoplossende en hoestbedarende effect is hier belangrijk. Het hoofdbestanddeel van de etherische olie (rode tijmolie) is thymol. Deze stof heeft een antiseptische en slijmoplossende werking, de reden waarom Tijmolie wordt gebruikt bij vastzittende hoest en verkoudheid.
* Een ander, net zo belangrijk, maar iets minder bekend effect van tijm is dat op de spijsvertering, en vind toepassing bij indigestie, maar ook bij ontstekingsprocessen ter hoogte van het spijsverteringsstelsel zoals gastritis (maagwandontsteking), flatulentie, krampen en kolieken en sommige vormen van diarree. Vooral van de wilde tijm wordt gezegd dat deze een rustgevende werking heeft, hoewel men nog niet precies heeft kunnen bepalen aan welke inhoudstoffen deze werking precies toe te schrijven is. In elk geval kan het een waardevol kruid zijn als toevoeging aan mengsels voor slapeloosheid en (spannings)hoofdpijn.
* De eetlustopwekkende eigenschappen van Tijm worden ook gebruikt ter behandeling van annorexie.
* Bacteriële-, virale en schilmmelinfecties, urineweginfecties (o.a. blaasontsteking), leucorrhee (witte vloed), salpingitis (eileiderontsteking). De etherische olie werkt bij ontstekingen stimulerend op de aanmaak van witte bloedcellen.
* Diarree bij kinderen en ouderen.
* Asthenie: vermoeidheid, algemene zwakte, lusteloosheid, verwardheid, moeilijke concentratie.

voornaamste uitwendige toepassingen:
* Mondslijmvliesontsteking, keel en luchtwegaandoeningen ⇒ worden behandled met etherische olie of kruidenpreparaten: inhalaties, opsnuiven, mondspoelingen, borstbalsems.
* Wonden, sneden, zweren en schimmelinfecties van huid of voeten worden behandeld met omslagen en zalven.
* Artrose en artritis (reumatische pijnen, koude gewrichten) worden behandeld met spierverwarmende preparaten: zalven, crèmes, massageoliën.
* Insecticidespray: wordt verstoven.

contra indicaties
* Niet gebruiken bij zwangerschap ⇒ Tijm heeft abortieve eigenschappen en werkt stimulerend op baarmoeder.
* Niet gebruiken bij epilepsie ⇒ hyperfunctie, hypertensie.
* Niet gebruiken bij aandoeningen die hormoonafhankelijk zijn, zoals bvb. borst- of baarmoeder- of baarmoederhalskanker.
* Tijmolie kan de huid en slijmvliezen irriteren, en kan in hoge doseringen een hevige prikkeling van maag en darmen opwekken.
* Tijmolie kan in hoge doseringen het centraal zenuwstelsel deprimeren en een Thymolvergiftiging (6 gram of meer) veroorzaakt stofwisselingsstoornissen ⇒ dit is belangrijk ivm. de varroamijt behandeling (zie lager).
* Tijmpreparaten kunnen mogelijke interacties opwekken met planten met een fyto-oestrogene werking (Trifolium pratense, Salvia officinalis, Salvia sclarea, Humulus lupulus, …)

moedertinctuur: druppels ⇒ o.a. bij luchtwegeninfecties
tinctuur opgelost in water ⇒ spoel- en gorgelmiddel luchtweginfecties
tinctuur ⇒ tonicum, stimulans voor de bloedsomloop
infuus: kruid getrokken in kokend water, meerdere koppen per dag ⇒ luchtweginfecties, hoest, keelpijn, darmkrampen, winderigheid
hoestsiroop ⇒ droge hoest, verkoudheid, kinkhoest, keelpijn en bronchitis

EO druppels in stomend water ⇒ inhalatie bij sinusitis en luchtwegaandoeningen
oliemaceraat van het kruid ⇒ wrijfmiddel tegen de hoest
EO druppels in bad ⇒ grieptoestanden en pijnlijke gewrichten
EO in olievorm ⇒ inwrijven op borst bij hevige hoest
tijmpoeder: EO druppels gemengd met talkpoeder ⇒ voetschimmel
tijmcrème ⇒ tegen voetschimmel
EO druppels gemengd met amandelolie ⇒ voor rheumatische pijnen
stoombad met verse of gedroogde tijm ⇒ gezichtsreiniger

specifiek : bijen en de varroamijt
De Varroa destructor is een spinachtige van ruim een millimeter groot, die zich uitsluitend kan voortplanten op het broed van bijen. Vrouwtjesmijten liften mee op volwassen bijen, waar ze zich voeden met hun lichaamssappen. Meer schade richten ze aan door hun eitjes te leggen in de broedcellen van de bijen, waarna de jonge mijtjes voedingsstoffen aan de ongeboren bijenlarven onttrekken. Die komen dan zwak of misvormd uit de cel, en kunnen bovendien geïnfecteerd zijn door een van de virussen die varroamijten met zich meedragen. Bijenvolken die besmet zijn met varroa raken zo eerst verzwakt en kunnen er uiteindelijk aan bezwijken.

Sommige plantaardige etherische oliën blijken een mijtendodende werking te hebben, met inbegrip van de varroamijt. Vooral thymol, één van de componenten van tijmolie, is grondig getest en blijkt goed te werken. Dat heeft geleid tot een aantal commerciële producten op basis van thymol, met een toelating en gebruiksaanwijzing. De beste tijd van toepassen is augustus. Thymol is in kristalvorm niet zo duur, en het hoeft alleen maar in de bijenkast te verdampen.
Er zijn drie producten in de handel op basis van thymol: Apilife VAR, Thymovar, Apiguard. Deze zijn grondig getest. De eerste twee bevatten thymol kristallen in een kunststoffen drager (viscose sponsje), de laatste in een gel. Zowel gel als sponsje zijn er op gericht de thymol gelijkmatig in de bijenkast te laten verdampen met een concentratie die voldoende hoog is om meer dan 80% van de mijten te doden, en die voldoende laag is om meer dan 90% van de bijen ongemoeid te laten. Voor verdamping is de oppervlakte van het verdampende sponsje heel bepalend, veel meer dan de hoeveelheid thymol in het sponsje. Vandaar dat bij een groter volk een extra (half) plaatje moet worden toegevoegd. Hetzelfde geldt voor de gel van Apiguard. Ook als na een week de helft van de thymol al uit de plaatjes verdampt is, gaat de verdamping nog met ongeveer dezelfde snelheid voort (nog steeds dezelfde verdampings- oppervlakte). Dat is met losse kristallen echter heel moeilijk te bereiken.

Het is een hardnekkig gerucht dat een halve hectare wilde tijm zou werken tegen varroa, doordat er thymol vrijkomt. Thymol is een plantextract dat in verschillende planten voorkomt en wordt gebruikt voor de bestrijding van varroa. Het is onder andere eveneens terug te vinden in struikhei, linde en grapefruit.
Thymol en andere stoffen worden door een plant gebruikt als afweerstoffen tegen alles wat het gewas aanvalt. Deze erg vluchtige stof kan vrijkomen uit de plant bij kneuzing of beschadiging, wordt in tijmhoning aangetroffen en zit waarschijnlijk ook in het stuifmeel.
Het idee is dat er bij de interactie tussen honingbij en plant, thymol vrijkomt of wordt verzameld en dat dit werkt tegen de varroamijt. Het probleem is echter dat een effectieve bestrijding van varroa met thymol (en elk ander middel) aan een aantal voorwaarden moet voldoen. Hierbij zijn twee begrippen belangrijk: de dosering en de formulering.
toepassingen en gebruik van thymol in de bijenkolonie

Thymol is een fenol dat van nature aanwezig is in de etherische oliefractie van Tijm en dat werkt als een acaricide. Een acaricide is een pesticide (een actieve stof of een fytofarmaceutisch preparaat) dat bedoeld is om mijten zoals spint en teken te bestrijden. Dit kan op verschillende wijzen, onder meer:

door hun groei en ontwikkeling te verstoren
door in te werken op het zenuwstelsel
door de celademhaling te verstoren
door de vrouwelijke dieren steriel te maken

Zowel tegen eieren, larven als volwassen organismen kunnen acariciden ingezet worden. De meeste acariciden hebben ook een functie als insecticide of fungicide. In plaats van acaricide wordt soms de term miticide gebruikt als men de nadruk wil leggen op de bestrijding van mijten.
Om varroamijt te bestrijden met thymol is zo’n 15 gram nodig. De stof moet in de bijenkast – en dit gedurende een periode van 1 tot 3 weken – geleidelijk vrijkomen in de vorm van gas. Er dient genoeg thymol ‘in de kast hangen’ om mijten te doden en te weinig om bijen te doden. Met andere woorden: om een voldoende en constante dampspanning te behouden moet er dus 15 gram (dosering) gebruikt worden die geleidelijk vrijkomt. Door verdamping van de (in thymol gedrenkte) plaatjes wordt de lucht in de kast verzadigd met thymol. Een concentratie van meer dan 5 microgram thymol per liter lucht in het bijenvolk doodt de mijten op de honingbijen.
Thymol verstoort het biologische proces van de mijt door op meerdere plaatsen tegelijk in te werken op celmembranen en het zenuwstelsel, in tegenstelling tot traditionele chemische acariciden die zich op één specifieke plek op het zenuwstelsel richten. Hierdoor is de ontwikkeling van resistentie tegen thymol veel minder waarschijnlijk. Thymol verhoogt tevens ook de hygiëne in de bijenkast. Het werkt als een acaricide, bactericide en fungicide en stimuleert het reinigingsgedrag van het bijenvolk. Hierdoor draagt thymol bij aan het voorkomen van talloze andere ziekten in het bijenvolk.

geraadpleegde bronnen ⇒ libervitae, Thymus monografie ⇒ alles over tijm publicaties
monografie Thymus vulgaris ⇒ world health organization
Jan Margodt & Jacques Berghmans – ISBN 9789081141314: Kruidenbereidingen – Thymus vulgaris L. ⇒ Dr. Duke’s Phytochemical and Ethnobotanical Databases
varroa-bestrijden.pdf ⇒ Praktijk Onderzoek Plant en Omgeving – WUR (Wageningen University and Research centre)
varroa_bestrijden_doe_je_zo.pdf ⇒ Bram Cornelissen – WUR Bijen Wageningen ⇒ Thymovar beschrijving / Gecommentarieerd Geneesmiddelenrepertorium voor diergeneeskundig gebruik; Folia Veterinaria
thymol-tegen-varroa2.pdf ⇒ Thymol Kristallen tegen Varroa: duur middel of creatief doe-het-zelven?

fight the pigeons, destroyers of the rooftop garden!

hydrolate distillation

goodies from the drying room

the beeArcHive bees in the drying room